تبلیغات
انجمن ستاره شناسی بهبهان - * این شبها و صورت فلكی جبار . . .
دوشنبه 12 مهر 1389

* این شبها و صورت فلكی جبار . . .

   نوشته شده توسط: امین تربتی    نوع مطلب :بخش آموزش ،صورتهای فلكی ،


این شبها و صورت فلكی جبار . . .

جبار :

اگر قرار باشد میان منجمان آماتور  برای انتخاب محبوب ترین و پرشکوهترین صورت فلکی انتخابات  انجام شود و تمام هشتاد و هشت صورت فلکی آسمان نامزد این انتخابات باشند ، به کدام صورت فلکی رای خواهید داد ؟ بی شک بسیاری از شما جبار را انتخاب خواهید کرد و البته سرانجام هم جبار با اختلاف فاحشی نسبت به رقبای  قدرتمندی همچون دب اکبر، عقرب و دجاجه پیروز خواهد شد . چه مهره ماری جبار را این چنین محبوب کرده است ؟ شاید شکل ساده آن باشد که تشخیصش را آسان کرده : چهار ستاره درخشان در اطراف و سه ستاره در مرکز که هر سه در یک خط قرار گرفته اند و تقریبا از قدر دو می درخشند . این سه ستاره نزد منجمان به کمربند جبار معروفند و استوای آسمان از کنار یکی از آنها میگذرد. در برخی از نقشه های اروپایی و نیز در جنوب آفریقا از سه ستاره با نام سه پادشاه نیز یاد میشود و منجمان مسلمان نیز به آن سلاطین ثلاث گفته اند . تعداد ستاره های درخشان جبار نسبت به هر صورت فلکی دیگری بیشتر است و موقعیت قرار گرفتن ستاره های جبار نسبت به یکدیگر به سادگی یادآور شمایل یک شکارچی است و بیش از هر صورت فلکی دیگری نام و اسطوره زیبای جبار را در ذهن تداعی میکند . این ویژگیها موجب شده که جبار در تمام جهان از نخستین صورتهای فلکی باشد که آماتورها در آسمان می شناسند . اما بی شک یک دلیل مهم برای محبوبیت جبار ، حضور سحابی بزرگ جبار در این صورت فلکی است، در ناحیه ای که از آن با نام شمشیر جبار یاد میشود .

ستاره های بارز جبار :

یدالجوزا ( ابط الجوزا ، آلفا. جبار ) : نشاندهنده کتف راست  شکارچی است و اگرچه پیشوند آلفا را یدک میکشد ، دومین ستاره درخشان جبار و نهمین ستاره درخشان آسمان است .  در فاصله حدود 600 سال نوری از ما قرار دارد و و یک متغیر نیمه منظم است با دوره تناوب طولانی 2335 روز و با تغییر قدر 0 تا 3/1 که از گونه طیفی(M2) می درخشد . همچنین یکی از سه راس مثلث زمستانی است که دو راس دو راس دیگر آن را شباهنگ و شعرای شامی تکمیل میکنند . ید الجوزا از بزرگترین ستاره های شناخته شده و یک ابر غول سرخ است ، آنقدر بزرگ که اگر به جای خورشید در مرکز منظومه شمسی قرار میگرفت ، مدار چهار سیاره عطارد ، زهره ، زمین و مریخ در درونش جای میگرفت و سطح ستاره جایی حوالی کمربند سیارکها واقع می شد .

رجل الجبار ( بتا. جبار ) : نشاندهنده پای جبار در شکل صورت فلکی و یکی از شش راس شش ضلعی زمستانی است . از قدر 18/0 و از گونه طیفی (B8) می درخشد و ششمین ستلره پرنور آسمان است . حدود 773 سال نوری از ما فاصله دارد و از یدالجوزا  که پیشوند آلفا را دارد نیز پرنورتر است . رجل الجبار درخشانترین ستاره در ناحیه محلی ما در راه شیری  است با درخشندگی حدود 40000 برابر خورشید . همچنین متغیر نامنظمی است با تغییرات قدر 3/0 تا 03/0  در دوره حدود 22 تا 25 روز . دانشمندان از سال 1831 به دوگانه بودنش ( در پست قبلی درباره دوگانه بودن توضیح داده شده )  نیز پی برده اند . همدم رجل الجبار خود یک دو گانه طیفی است که در فاصله 22000 واحد نجومی از ستاره از ستاره اصلی قرار گرفته و از قدر 7/6 می درخشد . اختلاف درخشندگی زیاد بین همدم و ستاره اصلی سبب شده تا دوگانه بودن رجل الجبار به سختی با ابزارهای کوچکتر از شش اینچ قابل تشخیص باشد .

ناجذ ( گاما جبار ) : تداعی کننده کتف چپ شکارچی است که از قدر حدود 6/1 و گونه طیفی (B8) می درخشد . سومین ستاره درخشان جبار و بیست و هفتمین ستاره پرنور آسمان  است . مدتها تصور می شد که نوعی ارتباط فیزیکی بین ناجذ و بیشتر ستارگان تشکیل دهنده جبار وجود دارد . اما اکنون میدانیم ناجذ نسبت به دیگر ستاره های جبار بسیار به زمین نزدیکتر است و فقط حدود 240 سال نوری از ما دورتر است . در گذشته اخترشناسان روشنایی این ستاره را معیاری برای درخشندگی محسوب میکردند و از آن همچون سنگ محکی برای تشخیص تغییر در درخشندگی ستاره های متغیر استفاده میکردند . اما بعدها مشخص شد که ناجذ یک متغیر فورانی است و درخشندگی آن نیز گهگاه دستخوش تغییر میشود و نوسانهای قدرش بین 59/1 تا 64/1 است .

نظام ( اپسیلون.جبار ) : ستاره میانی کمربند جبار است که یک ابر غول آبی و از درخشانترین ستاره های شناخته شده است . چهارمین ستاره درخشان جبار و سی امین ستاره پرنور آسمان است که از گونه طیفی (B0) بوده و از قدر 7/1 می درخشد . طیف نه چندان پیچیده نظام برای بررسی محیط های میان ستاره ای بسیار مفید است . سرعت بادهای میان ستاره ای که از نظام در فضا رها میشود به بیش از 2000 کیلومتر بر ساعت میرسد و به نظر می آید که سرعت از دست دادن جرم در این ستاره بیست میلیون بار سریعتر از خورشید باشد . ممکن است طی چند میلیون سال آینده به یک ابر غول سرخ تبدیل شود و سرانجام دچار انفجاری ابرنواختری گردد . نظام یا نظام الجوزا یکی از 57 ستاره ای است که دریانوردان برای جهت یابی از آنها استفاده میکنند.

نطاق ( زتا . جبار ) : شرقی ترین ستاره کمربند جبار است و بسیار نزدیک به استوای سماوی . دو سحابی سراسب و شعله نیز در کنار آن واقع شده اند . یک ابر غول آبی بسیار داغ است از گونه طیفی (( o9  و درخشانترین ستاره رده طیفی o  در آسمان  است . از قدر ظاهری 2 و قدرمطلق 6- می درخشد . دو همدم آبی رنگ دارد که از قدر 4 می درخشند .به این ترتیب ستاره ای سه گانه محسوب میشود که قریب به 825 سال نوری از ما فاصله دارد .

سیف الجبار ( کاپا . جبار ) : در سوی مقابل رجل الجبار قرار دارد ، سازنده پای دیگر جبار است و کم نورترین ستاره در بین هفت ستاره ای است که شمایل اصلی جبار را می سازند . از گونه طیفی ( ( B0 و از قدر ظاهری 07/2 می درخشد . از نظر اندازه بسیار به رجل الجبار  شبیه است و فاصله اش نیز در حدود فاصله رجل الجبار از ماست  ، چیزی حدود 725 سال نوری  . اما از آنجا که بسیار داغ است پرتوهای زیادی را در طول موج فرابنفش  می تاباند ، ولی نسبت به رجل الجبار سردتر است . 15 تا 17 برابر چگالتر از خورشید و 57500 بار درخشانتر  از خورشید است . سیف الجبار نیز همچون بیشتر ستارگان بزرگ در جبار ، در اواخر عمر دچار فروریزش روی خود ( رمبش ) میشود و طی یک انفجار مهیب ابرنواختری حجم بسیار عظیمی از مواد و انرژی را در فضا رها خواهد ساخت .


(( باورتون می شه خیلی از آدما به دنیا میان ، زندگی میكنن و بعد هم از دنیا میرن اما هیچ وقت نمی فهمن جبار چیه ، كجاست و با حضور هر شبش توی آسمون چه چیزی رو می خواد به ما بگه . . . ))