تبلیغات
انجمن ستاره شناسی بهبهان - صورتهای فلكی (20)
جمعه 23 مهر 1389

صورتهای فلكی (20)

   نوشته شده توسط: امین تربتی    نوع مطلب :صورتهای فلكی ،

صورتهای فلكی


  هرکول (Her) جائی، پهلوان ، بر زانو نشسته

 

زمان رسیدن به نصف النهار : 3 مرداد ؛
مساحت: 1225 درجه مربع
هرکول یکی از صورت های فلکی آغازین است که احتمالاً نام گذاری آن در ارتباط با قهرمانان وپهلوانانی مانند گیل گمش سومری (1)می باشد. مشاهده آن نیاز به کمی تصورات دارد تا بتوان مردی را که وارونه بر روی زانو نشسته و پا بر سر اژدها با ستارگان کم فروغش نهاده، تشخیص داد. . . 





  ستاره ها

نام ستاره آلفای هرکول، رأس الجاثی می باشد که در عربی به مفهوم «با سر زانوزده» است. این ستاره از قدر سوم برای چشمان غیر مسلح است و در تلسکوپ های کوچک به یک جفت ستاره از قدر سوم برای چشمان غیرمسلح است و در تلسکوپ های کوچک به یک جفت ستاره زیبا قابل تفکیک می باشد. ستاره درخشان تر آن دارای طیف M5 –II، غولی به رنگ سرخ و همدن آن از قدر 5 با طیف G5 – III با رنگی متفاوت، یعنی سبز می باشد. هر دو ستاره به فاصله 630 سال نوری از ما قرار دارند.  



  اجرام عمقی آسمان

M13 یکی از مشخص ترین خوشه های کروی قابل رؤیت از نیم کره شمالی است. در شب های صاف، این مجموعه به صورت جرمی با قدر 6 ، همانند ستاره ای مات در امتداد خط لبه غربی این صورت فلکی، ملاحظه می شود. قطر آن حدود 10 دقیقه قوسی و شامل حدود 300000 ستاره به فاصله 23000 سال نوری تا زمین است. M92 از دیگر خوشه های کروی است که درخشندگی آن در حد M13 می باشد.  



  صورت های فلکی نیم کره جنوبی آسمان

این صورت های فلکی در جنوب میل منهای 30 درجه واقعند، لذا عمدتاً از عرض های جنوبی قابل مشاهده می باشند. در ایران هم تعدادی از آن ها را در عرض های پایین تر می توان دید. این فهرست شامل اسامی رسمی آن ها در فارسی و لاتین و همچنین نام های عمومی به همراه مختصات استوایی شامل : بعد (right ascension) و میل (declination) می باشد. برای آگاهی بیشتر از مختصات سماوی به ضمیمه «سامانه اندازه گیری» در صفحه مربوطه مراجعه نمایید.



  سامانه اندازه گیری

بسیاری از سامانه های نوین اندازه گیری، نشأت گرفته از راه کارهایی است که علاقه مندان به آسمان از دوران باستان ، بنیاد نهاده اند تا بتوانند موقعیت هر جرمی را در آسمان تعیین کنند. ستاره شناسان امروزی هم برای تعیین اندازه ها، موقعیت ها و فواصل اجرام سماوی سامانه های اندازه گیری جدیدی را به کار گرفته اند. یکی از واحدهای اصلی در اندازه گیری فواصل سماوی «سال نوری» است و آن عبارت است از فاصله ای که نور در خلاء در مدت یک سال می پیماید. از آنجا که نور در هر ثانیه 458/792/299 کیلومتر 282/186 مایل) را طی می کند لذا با محاسبه تعداد ثانیه های یک سال، می توان سال نوری را معادل کیلومتر مایل تعیین نمود.
ستاره شناسان ، سامانه مختصات سماوی را (مانند مختصات جغرافیایی زمینی یعنی طول و عرض) برای ترسیم اجرام آسمانی و اندازه گیری بین آن ها به وجود آورده اند.
 



  مختصات توپوگرافیک

اگر سامانه شامل موارد توپوگرافیک، ارتفاعی، سمتی و یا افقی باشد، مفید خواهد بود. از دیدگاه یک ناظر این سامانه شاید سهل ترین نوع از نظر تفهیم است. در آنجا مختصاب آسمانی به صورت بالا و پایین و همچنین چپ و راست اندازه گیری می شود.
ارتفاع یک جرم سماوی عبارت است از فاصله زاویه ای آن در بالای افق، جرمی با ارتفاع صفر یعنی در افق واقع است و اگر 90 درجه باشد دقیقاً در بالای سر و «سرسو» قرار دارد. سمت یا آزیموت به ما اطلاعاتی در مورد جهت قطب نمایی آن جرم می دهد که از شرق در امتداد افق از نقطه صفر شمال آغاز می شود. جهت 90 درجه ای، شرق، و 180 درجه ای ، جنوب و 270 درجه ای غرب را نشان می دهد.
مختصات توپوگرافیک یک جرم سماوی فقط در یک تاریخ و زمان معین دقت دارد، زیرا موقعیت هر جرم سماوی که با مختصات ثابت زمین مشخص می گردد، به لحاظ حرکت زمین و به خصوص چرخش آن پیوسته در حالت جابه جایی است. به همین لحاظ در این کتاب در بخش «سیری در آسمان شب» نقشه ها قسمتی از آسمان را برای یک تاریخ و زمان معین ارائه می دهد. چارت صور فلکی، زمانی را می دهد که هر صورت فلکی در ساعت 9:00 بعداز ظهر به اوج خود برای هر ناظر می رسد. اصولاٌ «نقطه اوج» زمانی است که جرم سماوی از روی نصف النهارسماوی» ناظر عبور می کند و نصف النهار سماوی هم به خطی گفته می شود که دقیقاً از نقطه قطب در افق (سمت صفر) به بالا و سرسو (90 درجه ارتفاعی) رفته و از آنجا به طرف پایین و نقطه جنوبی در افق ( سمت 180 درجه) می رسد و در نتیجه آسمان را به دو نیمه شرقی وغربی تقسیم می کند.
 



  1-Sumerian Gillgamesh